Na mapach: 53°08′51.47″N 18°10′03.98″E / 53.1476306, 18.1677722

Fragment dzielnicy widoczny ze Zbocza Fordońskiego Status dzielnica Założono 1382 W granicach Bydgoszczy 1973 Powierzchnia 30,6 km² Wysokość 37 m n.p.m. Ludność (2010)
 • liczba ludności
ok.70 000
Strefa numeracyjna 0-52 Kod pocztowy 85 Tablice rejestracyjne CB 53°08′51.47″N 18°10′03.98″E / 53.1476306, 18.1677722 Strona internetowa Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Dzielnica Wschodnia, Fordon – dzielnica Bydgoszczy leżąca w Dolinie Fordońskiej nad Wisłą, licząca około 70 000 mieszkańców (koniec 2010)^[1], do 1973 roku samodzielne miasto. Nazwa "Fordon" pochodzi od pobieranego kiedyś cła rzecznego - fordanu.

Dzielnica obejmuje 16 osiedli: Stary Fordon - Akademickie - Bajka - Bohaterów - Eskulapa - Kasztelanka - Łoskoń - Mariampol - Nad Wisłą - Niepodległości - Pałcz - Powiśle - Przylesie - Szybowników - Tatrzańskie - Zofin. Ponadto do Dzielnicy Wschodniej niekiedy wlicza się również kilka osiedli znajdujących się między starą częścią Bydgoszczy, a Fordonem: Brdyujście i Siernieczek.

Historia

Miejscowość Wyszogród wzmiankowano po raz pierwszy w 1113 roku w kronice Galla Anonima, w której opisano zdobycie w 1112r. Wyszogrodu przez Bolesława Krzywoustego. W tym czasie był to ważny gród obronny na południu Pomorza Gdańskiego, strzegący przeprawy przez Wisłę. Podczas rozbicia dzielnicowego gród przez krótki czas był stolicą księstwa Wyszogrodzko-Bydgoskiego. Z uwagi na duże znaczenie strategiczne, w 1329 roku gród został zaatakowany znienacka przez Krzyżaków pod wodzą Otto von Luterberga. W bitwie zginęła 200-osobowa załoga, a twierdza została spalona i zburzona. Mieszkańcom Wyszogrodu nakazano się przenieść w inne miejsce, 2 km na północny wschód, w miejsce dzisiejszego Fordonu^[2].

W roku 1382 książę Władysław Opolczyk ulokował miasto na prawie chełmińskim. W dniu 3 lipca 1424 król Władysław Jagiełło wydał nowy przywilej lokacyjny na prawie magdeburskim pod obecną nazwą Fordon. W mieście mieszkało wielu Żydów. W 1772 roku Fordon znalazł się na terenach objętych pierwszym zaborem pruskim. Po niedługim czasie miasto wcielono do Księstwa Warszawskiego, a w pobliżu odpoczywał wraz ze swoim wojskiem cesarz Napoleon Bonaparte. W 1920 roku miejscowość ponownie znalazła się w granicach Polski. W tym czasie w mieście istniała szkoła szybowcowa i lotnisko dla szybowców. Podczas II wojny światowej w Dolinie Śmierci na fordońskich "górkach" Niemcy wymordowali kilka tysięcy ludzi, co upamiętniają pomnik i groby ofiar.

Koncepcja włączenia Fordonu do Bydgoszczy pojawiła się w związku z bliskim sąsiedztwem i szukaniem nowych terenów dla budownictwa mieszkalnego. Jeszcze w maju 1964 roku Wojewódzka Rada Narodowa w Bydgoszczy przyjęła uchwałę, według której scalenie obydwu ośrodku miałoby nastąpić w 1970 roku. W marcu 1968 roku odbyło się pierwsze z wielu zebrań i konsultacji Prezydium Miejskiej i Powiatowej Rady Narodowej w Bydgoszczy. W roku kolejnym podjęto decyzję o wybudowaniu na granicy Fordonu i Bydgoszczy Zespołu Szkół Wyższych - ATR, co miało przesądzić o połączeniu dwóch ośrodków.

W dniu 8 grudnia 1972 roku została podjęta uchwała o przyłączeniu Fordonu do miasta Bydgoszczy. Weszła ona w życie z dniem 1 stycznia 1973 roku. W chwili przyłączenia Fordon liczył ogółem ponad 8700 mieszkańców. Obecnie jest on największą dzielnicą Bydgoszczy (o powierzchni 30,6 km²).

Obiekty

Środowisko naturalne

• Bydgoskie zakole Wisły - fragment rzeki Wisły, naturalna wschodnia granica dzielnicy;
• Fordoński Przełom Wisły - mikroregion fizyczno-geograficzny, początek Doliny Dolnej Wisły;
• Zbocze Fordońskie - mikroregion fizyczno-geograficzny, promenada widokowa Fordonu;
• Góra Szybowników - wzgórze narożne Zbocza Fordońskiego;
• Dolina Śmierci - dolina erozyjna w Zboczu Fordońskim, miejsce masowego mordu dokonanego na Polakach i Żydach przez hitlerowców;
• Park Milenijny.

Historia

• Grodzisko Wyszogród - dobrze zachowane grodzisko, z fragmentami wałów ziemnych i fosy; protoplasta Fordonu, zamieszkiwane w XI-XIV wieku;
• Kasztelanowie wyszogrodzcy - urzędnicy ziemscy urzędujący w grodzie wyszogrodzkim w XIII - XIV wieku;
• Księstwo bydgosko-wyszogrodzkie - północnokujawskie księstwo dzielnicowe, istniejące w latach 1314-1323;
• Egzekucje w fordońskiej "Dolinie Śmierci" - zbrodnie dokonane przez Selbstschutz oraz funkcjonariuszy Einsatzgruppen jesienią 1939 r.

Obiekty sakralne i cmentarze

• Kościół św. Mikołaja - najstarszy kościół katolicki, obecnie neobarokowy z zachowanym dawnym, XVI-wiecznym prezbiterium;
• Kościół św. Jana Apostoła i Ewangelisty - neogotycki kościół poewangelicki zbudowany w latach 1872-1892;
• Kościół św. Marka Ewangelisty - parafia prowadzona przez Zgromadzenie Salezjańskie.
• Synagoga w Bydgoszczy-Fordonie z połowy XVIII wieku;
• Sanktuarium Królowej Męczenników, Kalwaria bydgoska - Golgota XX wieku
• Cmentarz katolicki św. Jana - najstarszy zachowany w Bydgoszczy cmentarz, istniejący od II połowy XVIII wieku;
• Cmentarz katolicki św. Mikołaja - cmentarz założony w 1926 r.;
• Cmentarz żydowski w Bydgoszczy-Fordonie.

Inne

• Centrum Onkologii im. Prof. Franciszka Łukaszczyka – rozpoczęło swoją działalność 26 III 1994 roku;
• Kompleks bydgoskiego Uniwersytetu Technologiczno-Przyrodniczego (do 2006 roku Akademia Techniczno-Rolnicza);
• Most drogowo-kolejowy przez Wisłę (od marca 2008 r. Most Fordoński w Bydgoszczy im. Rudolfa Modrzejewskiego)^[3], oddany do użytku 16 listopada 1893. Był to w tym czasie najdłuższy most w Królestwie Prus (1325 m). Dwukrotnie poważnie uszkodzony (1939 i 1945), po ostatniej odbudowie skrócony do 1005 m i częściowo przeniesiony m.in. do miejscowości Brzeg nad Odrą w 1954 r.
• Zakład Karny Bydgoszcz-Fordon, utworzony w 1853 r.;
• Zakłady Zbożowe;
• Cegielnia Fordon, obecnie Cegielnie Polskie;
• Centrum Kultury Katolickiej "Wiatrak";
• Młodzieżowy Dom Kultury nr 5.

Przypisy

Bibliografia

• "Kujawsko-pomorskie dla każdego. Przewodnik turystyczny po najciekawszych miejscach województwa" Włodzimierz Bykowski, Wieńczysław Bykowski, wyd. Apeiron ISBN 83-919091-1-5 & Towarzystwo Przyjaciół Dolnej Wisły ISBN 83-919299-5-7, Bydgoszcz 2005 r.

Linki zewnętrzne

• Historia Żydów w Fordonie na portalu Wirtualny Sztetl