Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej – zgodnie z Konstytucją, najwyższy przedstawiciel polskich władz, gwarant ciągłości władzy państwowej, najwyższy organ państwa w zakresie władzy wykonawczej, czuwa nad przestrzeganiem postanowień i przepisów Konstytucji, zwierzchnik Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej.

Urząd Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej istnieje nieprzerwanie od 1922, po 1939 jego depozytariuszami byli prezydenci Polski na Uchodźstwie w Londynie. W Polsce Ludowej urząd ten powołano w 1947 i istniał do 1952. Jego rolę przejęła Rada Państwa z Przewodniczącym Rady Państwa. W wyniku porozumień Okrągłego Stołu urząd prezydenta został przywrócony w 1989. Ponieważ ówczesna oficjalna nazwa państwa brzmiała: Polska Rzeczpospolita Ludowa, wybrano jedynego w historii prezydenta PRL. W 1990 nastąpiło przekazanie insygniów prezydenckich II Rzeczypospolitej przez Ryszarda Kaczorowskiego, ostatniego prezydenta na Uchodźstwie, nowo wybranemu prezydentowi III Rzeczypospolitej Lechowi Wałęsie.

Siedzibą Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej jest m.st. Warszawa, rezydencją Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1922–1926 i 1989–1993 był Belweder, w latach 1926–1939 Zamek Królewski, od 1993 jest nią Pałac Prezydencki (dawny Pałac Namiestnikowski) od 2010 siedzibą Prezydenta RP ponownie jest Belweder^[1].

Od 6 sierpnia 2010 urząd Prezydenta RP pełni Bronisław Komorowski.

Kadencja

Prezydent Rzeczypospolitej jest wybierany w wyborach powszechnych na pięcioletnią kadencję i może być ponownie wybrany tylko raz. Bierne prawo wyborcze przysługuje wszystkim obywatelom Rzeczypospolitej Polskiej, którzy ukończyli 35 lat, nie są pozbawieni praw wyborczych do Sejmu i zbiorą przynajmniej 100 tysięcy podpisów osób popierających ich kandydaturę. Kadencja Prezydenta Rzeczypospolitej rozpoczyna się w dniu objęcia przez niego urzędu. Odmowa złożenia przed Zgromadzeniem Narodowym przysięgi, powoduje tymczasowe przejęcie obowiązków prezydenckich przez Marszałka Sejmu do czasu wyboru nowego Prezydenta. Nowo wybrany prezydent elekt obejmuje urząd w ostatnim dniu urzędowania ustępującego Prezydenta Rzeczypospolitej. Przed 9 czerwca 2000 prezydent elekt obejmował urząd nazajutrz po ostatnim dniu kadencji ustępującego prezydenta.

Uprawnienia Prezydenta RP

Uprawnienia Prezydenta są ściśle określone w V rozdziale Konstytucji RP. Jego kompetencje możemy podzielić na następujące kategorie:

Uprawnienia wobec Suwerena (Narodu)

• prawo zarządzenia przeprowadzenia referendum za zgodą wyrażoną przez bezwzględną większość ustawowej liczby senatorów przy quorum 1/2 (nie wymaga kontrasygnaty) – art. 125. ust. 2 Konstytucji,
• prawo wnioskowania do Marszałka Sejmu o przeprowadzenie referendum zatwierdzającego ustawę o zmianie Konstytucji uchwaloną przez parlament, jeżeli tyczy się ona zmiany przepisów rozdziału I, II lub XII Konstytucji (nie jest wymagana kontrasygnata) – art. 235 ust. 6 Konstytucji,

Uprawnienia wobec zmian ustrojowych

• prawo zgłoszenia projektu ustawy o zmianie Konstytucji (niewymagana kontrasygnata) – art. 235 ust. 1 Konstytucji,

Uprawnienia wobec władzy ustawodawczej

Dotyczące wyborów:

• zarządza wybory parlamentarne, wyznaczając jednocześnie dzień wyborów (bez kontrasygnaty) – art. 98 Konstytucji:
  • jeżeli wybory odbywają się w normalnym trybie, wówczas dzień wyborów musi przypadać na dzień wolny od pracy, w ciągu 30 dni przed datą upływu kadencji obradującego parlamentu,
  • jeżeli wybory są efektem skrócenia kadencji parlamentu przez Prezydenta, to dzień wyborów musi zostać zawarty w akcie skracającym kadencję Sejmu i Senatu, musi także przypadać w ciągu 45 dni od daty skrócenia kadencji,
• zwołuje pierwsze posiedzenie Sejmu i Senatu (bez kontrasygnaty):
  • w normalnym trybie winno ono się odbyć w ciągu 30 dni po dniu wyborów – art. 109 ust. 2 Konstytucji,
  • w sytuacji skrócenia kadencji przez Prezydenta data pierwszego posiedzenia musi przypadać nie później niż na 15 dzień po dniu wyborów – art. 98 ust 5 Konstytucji,
• wyznacza Marszałka Seniora w Sejmie – art. 1 ust. 2 regulaminu Sejmu – i Senacie – art. 30 ust. 1 regulaminu Senatu (wymagana kontrasygnata),
• zgodnie z regulaminem Senatu otwiera pierwsze posiedzenie Senatu (czynność nie ma formy pisemnej, nie wymaga kontrasygnaty).

Dotyczące arbitrażu prezydenckiego:

• skraca kadencję parlamentu (po zasięgnięciu niewiążącej opinii Marszałka Sejmu i Senatu, nadto kadencja parlamentu nie może być skrócona w czasie obowiązywania stanu nadzwyczajnego; bez kontrasygnaty):
  • fakultatywnie – jeśli w ciągu 4 miesięcy od dnia przedłożenia Sejmowi projektu ustawy budżetowej przez Radę Ministrów nie zostanie ona przekazana Prezydentowi do podpisu (Prezydent ma 14 dni na podjęcie decyzji o skróceniu kadencji Sejmu i Senatu) – art. 225 Konstytucji,
  • obligatoryjnie – jeżeli zasadnicza i obie rezerwowe procedury powoływania Rady Ministrów zakończą się fiaskiem – art. 155 ust. 2 Konstytucji,
• ma prawo zwrócić się z orędziem do Sejmu, Senatu lub Zgromadzenia Narodowego, którego audytorium ma obowiązek wysłuchać i nie może nad nim przeprowadzać debaty ze względu na autorytet Głowy Państwa (bez kontrasygnaty) – art. 140 Konstytucji.

Dotyczące stanowienia ustaw:

• ma prawo inicjatywy ustawodawczej (bez kontrasygnaty) – art. 118 ust. 1 Konstytucji,
• ma prawo zgłaszania poprawek do zgłoszonych przez siebie projektów ustaw (wymagana kontrasygnata) – art. 119 ust. 2 Konstytucji,
• ma prawo weta ustawodawczego (bez kontrasygnaty) art. 122 ust. 5 Konstytucji; weto jest to umotywowany wniosek przekazujący Sejmowi ustawę do ponownego rozpatrzenia. Sejm może to weto odrzucić większością kwalifikowaną 3/5 ustawowej liczby posłów przy quorum 1/2. Weto prezydenckie nie ma charakteru selektywnego – Prezydent nie może zakwestionować tylko niektórych przepisów, musi kwestionować całą ustawę.
• przed podpisaniem ustawy ma prawo zwrócić się do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie konstytucyjności ustawy (nie wymaga to kontrasygnaty) – art. 122 ust. 4 Konstytucji,
• jeżeli Trybunał Konstytucyjny orzeknie o niezgodności tylko niektórych przepisów ustawy i orzeknie, iż nie są one nierozerwalnie związane z ustawą, wówczas Prezydent ma do wyboru: podpisać ustawę z pominięciem niekonstytucyjnych przepisów lub zwrócić ją Sejmowi w celu usunięcia niezgodności (te czynności nie wymagają kontrasygnaty) – art. 122 ust. 4 Konstytucji,
• podpisuje ustawy (bez kontrasygnaty) – art. 122 ust. 2 Konstytucji; podpisanie ustawy przez Prezydenta oznacza jej dojście do skutku oraz zgodność sygnowanego tekstu z przyjętym przez parlament,
• zarządza ogłoszenie ustawy w Dzienniku Ustaw (bez kontrasygnaty) – art. 122 ust. 2 Konstytucji,

Uprawnienia wobec władzy wykonawczej

Dotyczące Rady Ministrów

• desygnuje i powołuje Premiera w zasadniczej procedurze powoływania Rządu (bez kontrasygnaty) – art. 154 ust. 1 Konstytucji; powołuje Premiera w II rezerwowej procedurze powoływania Rządu (bez kontrasygnaty) – art. 155 ust. 1 Konstytucji,
• na wniosek Premiera w zasadniczej i w II rezerwowej procedurze powoływania Rządu powołuje Radę Ministrów w pełnym składzie i odbiera przysięgę od jej członków (wymagana kontrasygnata) – art. 154 ust. 1 i art. 155 ust. 1 Konstytucji,
• powołuje Premiera wybranego przez Sejm w I rezerwowej procedurze powoływania Rządu (bez kontrasygnaty) – art. 154 ust. 1 Konstytucji,
• na wniosek Premiera w I rezerwowej procedurze powoływania Rządu powołuje członków Rządu wybranych przez Sejm i odbiera od nich przysięgę (wymagana kontrasygnata) – art. 154 ust. 1 Konstytucji,
• na wniosek Premiera dokonuje zmian na stanowiskach poszczególnych ministrów (wymagana kontrasygnata) – art. 161 Konstytucji,
• obligatoryjnie odwołuje ministra, wobec którego Sejm uchwalił wotum nieufności (brak kontrasygnaty) – art. 159 ust. 2 Konstytucji,
• przyjmuje dymisję Rady Ministrów i powierza jej dalsze sprawowanie funkcji do czasu powołania nowej Rady Ministrów (bez kontrasygnaty) – art. 162 ust. 3 Konstytucji:
  • obligatoryjnie: jeśli wobec Rządu uchwalono wotum nieufności lub nie uchwalono wotum zaufania,
  • fakultatywnie: jeśli jedyną przyczyną wręczenia Prezydentowi dymisji Rządu jest rezygnacja Premiera,
• dotyczące stanowienia aktów podustawowych:
• wydaje rozporządzenia na podstawie szczegółowego upoważnienia ustawowego i w celu wykonania ustawy (wymagana kontrasygnata) – art. 142 ust. 1 Konstytucji,
• wydaje zarządzenia na podstawie ustaw (bez kontrasygnaty) – art. 142 ust. 1 Konstytucji,
• dotyczące polityki zagranicznej i obronności (art. 133 ust. 3 Konstytucji: Prezydent współdziała w zakresie polityki zagranicznej z Premierem i właściwym ministrem):
• ratyfikuje i wypowiada umowy międzynarodowe (wymagana kontrasygnata) – art. 133 ust. 1 pkt 1 Konstytucji; jednakże niektóre umowy międzynarodowe mogą zostać ratyfikowane i wypowiedziane tylko na podstawie upoważnienia ustawowego – dotyczące:
  • pokoju, sojuszu, układu wojskowego lub politycznego,
  • wolności, praw lub obowiązków obywatelskich określonych w Konstytucji,
  • członkostwa RP w organizacji międzynarodowej,
  • znacznego obciążenia finansowego RP,
  • spraw uregulowanych w ustawie lub w których Konstytucja wymaga ustawy,
• ma prawo, przed ratyfikacją umowy, wnioskować do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie jej zgodności z Konstytucją (nie wymaga kontrasygnaty) – art. 133 ust. 2 Konstytucji,
• mianuje i odwołuje pełnomocnych przedstawicieli RP w innych państwach (wymagana kontrasygnata) – art. 133 ust. 1 pkt 2 Konstytucji,
• przyjmuje listy uwierzytelniające i odwołujące akredytowanych przy nim przedstawicieli państw obcych (nie wymaga kontrasygnaty) – art. 133 ust. 1 pkt 3 Konstytucji,
• jest najwyższym zwierzchnikiem sił zbrojnych – w czasie pokoju sprawuje zwierzchnictwo nad siłami zbrojnymi za pośrednictwem Ministra Obrony Narodowej – art. 134 ust. 1 i 2 Konstytucji,
• powołuje i odwołuje (wymagana kontrasygnata):
  • na wniosek Premiera w czasie stanu wojny Naczelnego Dowódcę Sił Zbrojnych – art. 134 ust. 4 Konstytucji,
  • na wniosek Ministra Obrony Narodowej – Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego – art. 5 pkt 2 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP,
  • na wniosek Ministra Obrony Narodowej – dowódców rodzajów sił zbrojnych – art. 5 pkt 2 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP,
• na wniosek Ministra Obrony Narodowej nadaje określone w ustawach stopnie wojskowe (wymagana kontrasygnata) – art. 134 ust. 5 Konstytucji,
• powołuje i odwołuje członków Rady Bezpieczeństwa Narodowego (brak kontrasygnaty) – art. 144 pkt 26 Konstytucji,
• na wniosek Ministra Obrony Narodowej określa kierunki rozwoju sił zbrojnych (wymagana kontrasygnata) – art. 5 pkt 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP,
• na wniosek Premiera zatwierdza strategię bezpieczeństwa narodowego (wymagana kontrasygnata) – art. 4a ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP,
• na wniosek Premiera wydaje w drodze postanowienia Polityczno-Strategiczną Dyrektywę Obronną RP oraz inne dokumenty wykonawcze do strategii bezpieczeństwa narodowego (wymagana kontrasygnata) – art. 4a ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP,
• na wniosek Premiera postanawia o wprowadzeniu lub zmianie określonego stanu gotowości obronnej państwa (wymagana kontrasygnata) – art. 4a ustawy o powszechnym obowiązku brony RP,
• na wniosek Rady Ministrów postanawia o użyciu jednostek wojskowych poza granicami państwa (wymagana kontrasygnata) – art. 3 ustawy o zasadach użycia lub pobytu Sił Zbrojnych RP poza granicami państwa,

Pozostałe kompetencje związane z władzą wykonawczą

• w sprawach szczególnej wagi może zwoływać posiedzenia Rad Gabinetowej (bez kontrasygnaty) – art. 141 Konstytucji,
• wnioskuje do Sejmu o powołanie Prezesa Narodowego Banku Polskiego (bez kontrasygnaty) – art. 227 ust. 3 Konstytucji,
• powołuje 2 członków Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji (bez kontrasygnaty) – art. 214 ust. 1 Konstytucji,
• w przypadkach określonych w ustawie ma prawo odwołać powołanych przez siebie członków Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji (wymagana kontrasygnata) – art. 7 ustawy o radiofonii i telewizji,
• ma prawo zlecać Najwyższej Izbie Kontroli przeprowadzenie kontroli (bez kontrasygnaty) – art. 144 ust. 3 pkt 10 Konstytucji,
• nadaje i zwalnia z obywatelstwa (bez kontrasygnaty) – art. 137 Konstytucji,
• nadaje ordery i odznaczenia (bez kontrasygnaty) – art. 138 Konstytucji,
• na wniosek Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów nadaje tytuły naukowe profesora oraz profesora sztuki (bez kontrasygnaty) – art. 25 ustawy o stopniach naukowych,
• jest z racji urzędu wielkim mistrzem Orderu Orła Białego i Orderu Odrodzenia Polski oraz ich kawalerem,
• nadaje statut Kancelarii Prezydenta RP oraz powołuje i odwołuje jej szefa (bez kontrasygnaty) – art. 143 Konstytucji,

Uprawnienia wobec władzy sądowniczej

• na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa mianuje sędziów (bez kontrasygnaty) – art. 179 Konstytucji,
• wskazuje 1 członka Krajowej Rady Sądownictwa (wymaga kontrasygnaty) – art. 187 ust. 1 pkt 1 Konstytucji,
• powołuje I Prezesa Sądu Najwyższego spośród kandydatów przedstawionych przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów Sądu Najwyższego (nie wymaga kontrasygnaty) – art. 183 ust. 3 Konstytucji,
• powołuje prezesów Sądu Najwyższego (bez kontrasygnaty) – art. 144 ust. 3 pkt 23 Konstytucji,
• powołuje Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego spośród kandydatów przedstawionych przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego (bez kontrasygnaty) – art. 185 Konstytucji,
• powołuje wiceprezesów Naczelnego Sądu Administracyjnego (bez kontrasygnaty) – art. 144 ust. 3 pkt 23 Konstytucji,
• powołuje Prezesa i Wiceprezesa Trybunału Konstytucyjnego spośród kandydatów przedstawionych przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów Trybunału Konstytucyjnego (bez kontrasygnaty) – art. 194 ust. 2 Konstytucji,
• wnioskuje do Trybunału Konstytucyjnego o:
  • zbadanie konstytucyjności akty normatywnego (bez kontrasygnaty) – art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji,
  • rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego (bez kontrasygnaty) – art. 192 Konstytucji,
• ma prawo złożyć wstępny wiosek o pociągnięcie do odpowiedzialności konstytucyjnej członka Rządu (bez kontrasygnaty) – art. 144 ust. 3 pkt 13 Konstytucji,
• ma prawo złożyć wstępny wniosek o pociągnięcie do odpowiedzialności konstytucyjnej osób zajmujących następujące stanowiska (wymaga kontrasygnaty) – art. 198 ust. 1 Konstytucji:
  • Prezes Najwyższej Izby Kontroli,
  • Prezes Narodowego Banku Polskiego,
  • Naczelnego Dowódcę Sił Zbrojnych,
  • ministra resortowego,
  • członka Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji,
• dysponuje prawem łaski (nie wymaga kontrasygnaty) – art. 139 Konstytucji; nie stosuje się do osób skazanych przez Trybunał Stanu,

Uprawnienia w stanach nadzwyczajnych

• jeżeli Sejm nie może się zebrać na posiedzenie, to Prezydent postanawia o stanie wojny (wymaga kontrasygnaty) – art. 116 ust. 2 Konstytucji:
  • w przypadku zbrojnej napaści na terytorium RP,
  • gdy z umów międzynarodowych wynika zobowiązanie do obrony przeciwko agresji,
• na wniosek Rady Ministrów wydaje rozporządzenie o wprowadzeniu stanu wojennego lub wyjątkowego (wymaga kontrasygnaty) – art. 229 i 230 Konstytucji,
• na wniosek Premiera, w sytuacji bezpośredniego zewnętrznego zagrożenia państwa, zarządza powszechną lub częściową mobilizację i użycie sił zbrojnych do obrony RP (wymaga kontrasygnaty) – art. 136 Konstytucji,
• na wniosek Rady Ministrów, jeżeli w czasie stanu wojennego Sejm nie może się zebrać na posiedzenie, wydaje rozporządzenia z mocą ustawy (wymaga kontrasygnaty) – art. 234 Konstytucji,
• na wniosek Rady Ministrów podczas trwania stanu wojennego postanawia o przejściu organów władzy publicznej na określone stanowiska kierowania (wymaga kontrasygnaty) – art. 10 ustawy o stanie wojennym,
• na wniosek Rady Ministrów podczas trwania stanu wojennego określa zadania sił zbrojnych (wymaga kontrasygnaty) – art. 10 ustawy o stanie wojennym,
• na wniosek Premiera w czasie stanu wyjątkowego może postanowić o użyciu oddziałów i pododdziałów Sił Zbrojnych RP do przywrócenia normalnego funkcjonowania państwa, jeżeli dotychczas zastosowane siły i środki zostały wyczerpane (wymaga kontrasygnaty) – art. 11 ustawy o stanie wyjątkowym.

Uprawnienia prezydenckie w świetle poprzednich konstytucji^[2]

Mała Konstytucja 1919

Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Konstytucja marcowa 1921

W okresie obowiązywania konstytucji marcowej prezydent sprawował władzę przez odpowiedzialnych przed Sejmem ministrów, a każdy akt prawny wymagał kontrasygnaty właściwego ministra.

Uprawnienia prezydenta wymagające kontrasygnaty:

• wydawanie rozporządzeń wykonawczch
• mianowanie premiera
• mianowanie ministrów na wniosek premiera
• mianowanie na urzędy na wniosek premiera
• zwierzchnictwo nad wojskiem
• mianowanie naczelnego wodza na czas wojny

Ponadto:

• reprezentowanie państwa w stosunkach z innymi krajami
• zawieranie umów z innymi państwami i podawanie ich do wiadomości Sejmu
• zawieranie sojuszy, traktatów pokojowych, wypowiedanie wojny, zmiany granic za zgodą Sejmu
• mianowanie sędziów
• prawo łaski
• zwoływanie, odraczanie i zamykanie sesji Sejmu i Senatu
• rozwiązanie Sejmu za zgodą 60% ustawowej liczy senatorów

Nowela sierpniowa 1926

Nowela sierpniowa nadała prezydentowi dodatkowe uprawnienia:

• prawo do wydawania rozporządzeń z mocą ustawy w ściśle określonych warunkach
• prawo do wydawania rozporządzeń z mocą ustawy w trybie specjalnej ustawy o pełnomocnictwach (za zgodą parlamentu)

Konstytucja kwietniowa 1935

Konstytucja kwietniowa dawała prezydentowi szerokie uprawnienia, które nie wymagały konsultacji:

• mianowanie i odwoływanie premiera
• desygnowanie na urzędy pierwszego prezesa Sądu Najwyższego, naczelnego wodza, szefa Generalnego Inspektoratu Sił Zbrojnych
• zwierzchnictwo nad siłami zbrojnymi
• decydowanie o wojnie i pokoju
• mianowanie 1/3 Senatu
• rozwiązywanie parlamentu przed upływem kadencji
• prawo do wydawania dekretów ws. organizacji rządu, zwierzchnictwa nad siłami zbrojnymi i organizacji administracji

Ponadto prezydent posiadał prawo do wydawania, z pełnomocnictwa Sejmu, dekretów z mocą ustawy w innych kwestiach, z wyjątkiem konstytucyjnych.

Mała Konstytucja 1947

Mała Konstytucja RP utworzyła pojęcie rady gabinetowej, tj. posiedzenia rządu pod przewodnictwem prezydenta. Pozostałe uprawnienia były identyczne jak w konstytucji marcowej.

Konstytucja z 1952 po nowelizacji w 1989

Konstytucja z 22 lipca 1952 po nowelizacji z kwietnia 1989 powoływała urząd Prezydenta PRL (od 30 grudnia 1989 Prezydenta RP).

Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Mała Konstytucja 1992 roku

Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Akty prawne Prezydenta RP

Prezydent Rzeczypospolitej wydaje rozporządzenia i zarządzenia w wypadkach przewidzianych ustawami i Konstytucją zaś w zakresie swoich prerogatyw konstytucyjnych wydaje postanowienia publikowane w Monitorze Polskim. Akty jeśli nie są prerogatywami prezydenta^[3] dla swojej ważności wymagają podpisu Prezesa Rady Ministrów (kontrasygnata), który przez podpisanie aktu ponosi odpowiedzialność przed Sejmem.

Przysięga prezydencka

• Obecna konstytucja z 1997

Zgodnie z art. 130 konstytucji prezydent obejmuje urząd po złożeniu wobec Zgromadzenia Narodowego przysięgi następującej treści:

Obejmując z woli Narodu urząd Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, uroczyście przysięgam, że dochowam wierności postanowieniom Konstytucji, będę strzegł niezłomnie godności Narodu, niepodległości i bezpieczeństwa Państwa, a dobro Ojczyzny oraz pomyślność obywateli będą dla mnie zawsze najwyższym nakazem.

Przysięga może być złożona z dodaniem zdania:

Tak mi dopomóż Bóg.

Została złożona przez Aleksandra Kwaśniewskiego 23 grudnia 2000, Lecha Kaczyńskiego 23 grudnia 2005 (z dodaniem zdania Tak mi dopomóż Bóg), Bronisława Komorowskiego 6 sierpnia 2010 (z dodaniem zdania Tak mi dopomóż Bóg).

• Mała Konstytucja z 1992 (art. 30)

Obejmując z woli Narodu urząd Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej uroczyście przysięgam, że dochowam wierności postanowieniom Konstytucji, będę strzegł niezłomnie godności Narodu, niepodległości i bezpieczeństwa Państwa, a także, że dobro Ojczyzny oraz pomyślność obywateli będą dla mnie zawsze najwyższym nakazem.

Przysięga mogła być złożona z dodaniem słów

Tak mi dopomóż Bóg.

Została złożona przed Zgromadzeniem Narodowym jeden raz, 23 grudnia 1995 przez Aleksandra Kwaśniewskiego.

• Konstytucja RP uchwalona 22 lipca 1952 po nowelach z roku 1989^[4] i 1990^[5] (art. 32c)

Obejmując urząd Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, przysięgam uroczyście Narodowi Polskiemu, że postanowieniom Konstytucji wierności dochowam, będę strzegł niezłomnie godności Narodu, suwerenności i bezpieczeństwa państwa. Przysięgam, że dobro Ojczyzny oraz pomyślność obywateli będą dla mnie zawsze najwyższym nakazem.

Złożona przed Zgromadzeniem Narodowym jeden raz, 22 grudnia 1990 przez Lecha Wałęsę (z dodaniem słów tak mi dopomóż Bóg, nie przewidzianych w tekście przysięgi).

• Konstytucja PRL z 1952 po noweli z 7 kwietnia 1989^[6] (art. 32c)

Obejmując z woli Zgromadzenia Narodowego urząd Prezydenta Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, ślubuję uroczyście Narodowi Polskiemu, że postanowieniom Konstytucji wierności dochowam, będę strzegł niezłomnie godności Narodu, suwerenności i bezpieczeństwa państwa. Ślubuję, że dobro Ojczyzny oraz pomyślność obywateli będą dla mnie zawsze najwyższym nakazem.

Złożona przed Zgromadzeniem Narodowym jeden raz, 19 lipca 1989 przez Wojciecha Jaruzelskiego.

• Ustawa Konstytucyjna z dnia 4 lutego 1947 r. o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej^[7] (art. 11)

Ślubuję uroczyście, obejmując urząd Prezydenta Rzeczypospolitej, wedle najlepszego rozumienia i zgodnie z sumieniem, rzetelnie pracować dla dobra Narodu Polskiego, praw demokratycznych Rzeczypospolitej święcie przestrzegać, godności Narodu i Państwa strzec niezachwianie, sprawiedliwość względnie wszystkich bez różnicy obywateli za pierwszą mieć sobie cnotę, obowiązkom urzędu i służby poświęcić się niepodzielnie. Tak mi dopomóż Bóg.

Złożona przed Sejmem Ustawodawczym jeden raz, 5 lutego 1947 przez Bolesława Bieruta^[8].

• Konstytucja kwietniowa 1935 (art. 19)

Świadom odpowiedzialności wobec Boga i historii za losy Państwa, przysięgam Panu Bogu Wszechmogącemu, w Trójcy Świętej Jedynemu, na urzędzie Prezydenta Rzeczypospolitej: praw zwierzchnich Państwa bronić, jego godności strzec, ustawę konstytucyjną stosować, względem wszystkich obywateli równą kierować się sprawiedliwością, zło i niebezpieczeństwo od Państwa odwracać, a troskę o jego dobro za naczelny poczytywać sobie obowiązek. Tak mi dopomóż Bóg i Święta Syna Jego Męka. Amen.

Została złożona przez Władysława Raczkiewicza 30 września 1939, Augusta Zaleskiego 9 czerwca 1947, Stanisława Ostrowskiego 9 kwietnia 1972, Edwarda Raczyńskiego 8 kwietnia 1979, Kazimierza Sabbata 8 kwietnia 1986 i Ryszarda Kaczorowskiego 19 lipca 1989.

• Konstytucja marcowa 1921 (art. 54)

Przysięgam Bogu Wszechmogącemu, w Trójcy Świętej Jedynemu, i ślubuję Tobie Narodzie Polski, na urzędzie Prezydenta Rzeczypospolitej, który obejmuję: praw Rzeczypospolitej, a przede wszystkim Ustawy Konstytucyjnej święcie przestrzegać i bronić; dobru powszechnemu Narodu ze wszystkich sił wiernie służyć; wszelkie zło i niebezpieczeństwo od Państwa czujnie odwracać; godności imienia polskiego strzec niezachwianie; sprawiedliwość względem wszystkich bez różnicy obywateli za pierwszą sobie mieć cnotę; obowiązkom urzędu i służby poświęcić się niepodzielnie. Tak mi dopomóż Bóg i Święta Syna Jego Męka. Amen.

Została złożona przez Gabriela Narutowicza 11 grudnia 1922, Stanisława Wojciechowskiego 20 grudnia 1922 i Ignacego Mościckiego 4 czerwca 1926 oraz 9 maja 1933.

Opróżnienie urzędu^[9]

 Osobny artykuł: Pełniący obowiązki Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.

Urzędowanie Prezydenta RP kończy się wskutek upływu kadencji; tym niemniej opróżnienie urzędu może nastąpić w wyniku rezygnacji, śmierci bądź złożenia z urzędu.

Z urzędu zrezygnowali

• drugi Prezydent RP, Stanisław Wojciechowski ustąpił z urzędu w roku 1926 na skutek zamachu majowego przeprowadzonego przez marszałka Józefa Piłsudskiego
• trzeci Prezydent RP, Ignacy Mościcki ustąpił z urzędu (1939; internowany w Rumunii, wyznaczył następcę zgodnie z przepisami Konstytucji kwietniowej)
• ostatni prezydent RP na uchodźstwie Ryszard Kaczorowski w 1990 ustąpił z urzędu w związku z dokonanym pierwszy raz po II wojnie światowej wyborem prezydenta Polski w wyborach powszechnych

Zmarli przed upływem kadencji

• pierwszy Prezydent RP, Gabriel Narutowicz został zamordowany 16 grudnia 1922 roku w tydzień po objęciu urzędu
• prezydenci RP na uchodźstwie Władysław Raczkiewicz i Kazimierz Sabbat zmarli pełniąc obowiązki
• Prezydent RP Lech Kaczyński zginął w katastrofie lotniczej w Smoleńsku 10 kwietnia 2010 roku

Skrócono kadencję

• kadencja Prezydenta RP Wojciecha Jaruzelskiego została skrócona mocą ustawy konstytucyjnej^[5]

Ponadto miały miejsce również następujące przypadki

• samowolnego przedłużenia urzędowania przez prezydenta RP na uchodźstwie Augusta Zaleskiego
• opróżnienia urzędu przez blisko 13 godzin w dniu 23 grudnia 1995, w związku z tym, że kadencja prezydenta Lecha Wałęsy upłynęła poprzedniego dnia o północy, zaś zaprzysiężenie prezydenta elekta Aleksandra Kwaśniewskiego zaplanowano na dzień następny.

Nie miała zastosowania przewidziana w aktualnej konstytucji procedura złożenia prezydenta z urzędu przez Trybunał Stanu, na wniosek Zgromadzenia Narodowego.

Rezydencje Prezydenta RP

Kancelaria Prezydenta RP posiada lub zarządza obecnie szeregiem nieruchomości, które służą Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej, zarówno do celów oficjalnych jak i prywatnych^[10][11].

• Pałac Prezydencki w Warszawie (ul. Krakowskie Przedmieście 46/48) – od 1993 do 2010 siedziba Prezydenta RP; najokazalszy pałac w Warszawie, klasycystyczny (dawniej barokowy, rozpoczęcie budowy w 1643 wg projektu Constantina Tencalla dla Stanisława Koniecpolskiego); był m.in. siedzibą namiestników carskich w Królestwie Polskim. Pierwszym prezydenckim lokatorem był Lech Wałęsa, który zamieszkał w Pałacu w 1994.
• Belweder w Warszawie (Zespół Rezydencji Belweder i Hotel Belweder, ul. Belwederska 54-56) – od początków III RP do 1994 i ponownie od 2010 siedziba prezydencka, obecnie rezydencja Prezydenta RP, używany do celów reprezentacyjnych (także jako siedziba dla zagranicznych gości Rzeczypospolitej); klasycystyczny (wybudowany 1818-1822), położony w Parku Łazienkowskim; był siedzibą Naczelnika Państwa i Prezydenta II Rzeczypospolitej do 1926, później m.in. Józefa Piłsudskiego jako ministra, nazistowskiego gubernatora Warszawy i Bolesława Bieruta. Z Belwederu do Pałacu Prezydenckiego przeniósł swoją siedzibę prezydent Lech Wałęsa. W czasie wyborów prezydenckich w 2005 rywal prezydenta Lecha Kaczyńskiego, Donald Tusk, zapowiadał przeniesienie rezydencji głowy państwa na powrót do mniejszego i tańszego w utrzymaniu Belwederu.
• Zamek Prezydenta RP w Wiśle (Rezydencja Prezydenta RP Zamek – Narodowy Zespół Zabytkowy w Wiśle) – obiekt rezydencjonalno-konferencyjny w posiadaniu Kancelarii, kompleks składa się z: Zamku, drewnianej zabytkowej kaplicy z 1909 roku, Zamku Dolnego wraz z Gajówką. Spełnia funkcje reprezentacyjne i wypoczynkowe dla głowy państwa, obsługuje wizyty państwowe, organizuje narady i konferencje, a także świadczy usługi komercyjne, w tym hotelowe.
• Rezydencja Prezydenta RP w Lucieniu (nad Jeziorem Lucieńskim w kompleksie leśnym w Gostynińsko-Włocławskim Parku Krajobrazowym, ok. 130 km od Warszawy) – ośrodek konferencyjno-rekreacyjny, spełniający podobne funkcje jak Zamek Prezydenta w Wiśle, z wyłączeniem tych rezydencjonalnych. Ośrodek w Lucieniu został wybudowany w latach 60. XX w. i do czasu przejęcie przez Kancelarię Prezydenta RP pozostawał w gestii Rady Państwa, poddany gruntownej modernizacji i wyposażony w salę konferencyjną oraz bazę noclegowo-rekreacyjną (kort tenisowy, domki wypoczynkowe). Oprócz obsługi wizyt państwowych, organizacji narad, spotkań i konferencji, świadczy także usługi hotelowe, wypożyczania sprzętu sportowego i jazdy konnej.
• Dworek Prezydenta RP w Ciechocinku – niewielki dworek zbudowany w latach 30. XX w. w bezpośrednim sąsiedztwie parku sosnowego, u zbiegu dzisiejszych ulic Leśnej i Wojska Polskiego, dla upamiętnienia wizyty Prezydenta RP Ignacego Mościckiego; służył jako tymczasowe miejsce pobytu wysokich urzędników państwowych (w tym Józefa Piłsudskiego), a po wojnie był własnością kolejnych lokalnych władz na szczeblu wojewódzkim, wykorzystywany przez instytucje naukowe, a później jako dom gościnny. W latach 80. przekazany miastu i przeznaczony na siedzibę przedszkola (do 2001), od 2002 staraniem Kancelarii gruntownie remontowany i otwarty jako Dworek Prezydenta RP 2 maja 2003. Pełni funkcję ośrodka informacyjno-edukacyjnego (organizuje narady, spotkania, konferencje, wystawy i wydarzenia kulturalne, może także obsługiwać wizyty państwowe).
• Prezydencki ośrodek na Mierzei Helskiej (w rejonie Umocnionego Helu) – powstał po wojnie jako Kompleks „Mewa” na potrzeby władz PRL, 1 sierpnia 1989 r. przejęty przez Kancelarię Prezydenta RP i wykorzystywany przez głowę państwa do spotkań z innymi politykami, ale także w celach wypoczynkowych.
• Rezydencja Prezydenta RP „Promnik” w Rudzie Tarnowskiej
• Willa Prezydenta RP w Klarysewie

Kancelarii Prezydenta służy także Siedziba Kancelarii wraz z zapleczem technicznym, znajdująca się w Warszawie przy ul. Wiejskiej 10, w pobliżu siedziby Parlamentu.

Byli prezydenci RP

 Osobny artykuł: prezydenci Polski.

Zgodnie z Ustawą z dnia 30 maja 1996 o uposażeniu byłego Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 75, poz. 35 i z 1998 r. Nr 160, poz. 1065 (Dz. U. z 1996 r. Nr 75, poz. 356)) byłym prezydentom RP po odejściu z urzędu przysługują dożywotnio emerytura i pieniądze na prowadzenie biura oraz ochrona osobista Biura Ochrony Rządu (na terenie Polski). Uczestniczą też tradycyjnie w różnych państwowych uroczystościach i są często patronami lub gośćmi honorowymi wielu wydarzeń i imprez. Ponadto mogą dożywotnio, wraz z członkami najbliższej rodziny, korzystać z państwowych lecznic i innych przywilejów.

Obecnie żyje trzech byłych prezydentów:

• PRL / III RP
  • Wojciech Jaruzelski
• III RP
  • Lech Wałęsa
  • Aleksander Kwaśniewski

Postępowania w sprawach o znieważenie Prezydenta RP

Prawo polskie przewiduje, że urząd Prezydenta podlega szczególnej ochronie, a usiłowanie znieważenia lub znieważenie Prezydenta (szczególna odmiana pojęcia zniesławienia) podlegają ściganiu z urzędu. W sprawach tego rodzaju zapadły następujące orzeczenia:

• w 1992 roku Stanisław P. został skazany przez sąd na rok więzienia w zawieszeniu za wulgarne wypowiedzi pod adresem Lecha Wałęsy,
• w 1993 Sąd Rejonowy w Brzegu skazał dwóch studentów na grzywnę w wysokości ówczesnego średniego wynagrodzenia,
• w 1999 roku Wojciech Cejrowski został skazany na grzywnę 3000 złotych za obrazę prezydenta Kwaśniewskiego,
• w 1999 roku sąd skazał dwóch mężczyzn za obrazę Aleksandra Kwaśniewskiego (przebywającego wtedy we Włodawie),
• w 2001 roku gdański Sąd Okręgowy skazał Andrzeja Leppera na grzywnę w wysokości 20 000 złotych za obrazę głowy państwa,
• w 2006 roku Sąd Okręgowy w Warszawie umorzył postępowanie wobec bezdomnego Huberta Hofmana z uwagi na znikomą społeczną szkodliwość czynu. Zarzucano mu słowne znieważanie Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego w grudniu 2005,
• w 2007 roku Jolanta Szczypińska i Karol Karski złożyli do Prokuratury Krajowej zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa znieważenia urzędującego prezydenta Lecha Kaczyńskiego przez byłego prezydenta Lecha Wałęsę^[12]. Postępowanie zostało umorzone 27 lutego 2008 r. przez warszawską prokuraturę okręgową^[13].

Zobacz też

• Prezydenci Polski
• Insygnia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej
• Kancelaria Prezydenta RP
• Rada Państwa
• Przewodniczący Rady Państwa
• Wybory prezydenckie w Polsce
• Proporzec Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej

Przypisy

Bibliografia

• Konstytucja RP z 2 kwietnia 1997 r.
• Paweł Sarnecki (red.), Prawo Konstytucyjne RP, Warszawa 2005 (wyd. 6)
• Leszek Garlicki, Polskie prawo konstytucyjne, Warszawa 2004 (wyd. 8)

Linki zewnętrzne

• Strona Prezydenta RP