Sejm Rzeczypospolitej Polskiej

Skocz do: nawigacji, szukaj

Sejm – od 1505 roku najwyższy organ władzy ustawodawczej w Polsce.

W III Rzeczypospolitej Sejm stanowi pierwszą izbę polskiego parlamentu. Składa się on z 460 posłów, wybieranych w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich i proporcjonalnych, w głosowaniu tajnym (wybory pięcioprzymiotnikowe). Kadencja Sejmu, zgodnie z Konstytucją, trwa 4 lata; biegnie od dnia pierwszego posiedzenia nowo wybranego Sejmu i trwa do dnia poprzedzającego dzień zebrania się Sejmu następnej kadencji. Zakończenie kadencji może także nastąpić w wyniku jej skrócenia przez Prezydenta RP: obligatoryjnie (obowiązkowo), jeżeli procedura zasadnicza powoływania Rady Ministrów oraz obie procedury rezerwowe zakończą się fiaskiem, lub fakultatywnie (nieobowiązkowo), jeżeli Prezydent, w ciągu 4 miesięcy od dnia przedłożenia projektu ustawy budżetowej Sejmowi przez Radę Ministrów, nie otrzyma jej do podpisu (na wydanie postanowienia w tej sprawie przysługuje Głowie Państwa czas 14 dni).

Budynek Sejmu i inne gmachy parlamentu usytuowane są nad skarpą wiślaną w rejonie ulic Wiejskiej, Górnośląskiej i Maszyńskiego w Warszawie. Najważniejszymi pomieszczeniami w Sejmie są Sala Posiedzeń i Sala Kolumnowa. Cały kompleks został zbudowany między 1925 a 1928 rokiem.

Obecny Sejm obraduje ciągle, pod przewodnictwem marszałka. Jego obrady są jawne (transmitowane przez radio i telewizję). Trzydniowe obrady odbywają się zazwyczaj co drugi tydzień. Do pomocy w jego działaniu powołana jest Kancelaria Sejmu.

Historia Sejmu

Nazwa Sejm oznacza w języku staropolskim zjazd ludności. Najwcześniejszy znany opis zawarty został w XII wieku w Cronicae et gesta ducum sive principum Polonorum a dotyczył czasów legendarnych. Paprocki za Wapowskim, Miechowitą i Kromerem w 1548 pisał o sejmie z roku 700, na którym od wszystkich obrano Gracusa tego, co pamiętny kopiec ma w Krakowie[1]

Historycznie udokumentowany sejm wyznaczył Władysław Łokietek na 26 maja 1331 w Chęcinach. Ten ogólnopolski sejm rokował do 14 czerwca tycząc wojny znanej z bitwy pod Płowcami. Wydarzenie to odnotowane jest przez wielu historyków, począwszy od Jana Długosza. W roku 1493 król Jan Olbracht zwołał sejm walny (wielki), czyli zjazd ogólnokrajowy, na którym wyłoniła się izba poselska – osobna izba sejmowa, będąca reprezentacją szlachty wybraną na sejmikach ziemskich. W okresie Rzeczypospolitej szlacheckiej Sejm był przedstawicielem wyłącznie stanu szlacheckiego. Był on jednym z najważniejszych przywilejów szlacheckich.

W 1505 roku podczas Sejmu w Radomiu uchwalono konstytucję Nihil novi w której poważnie ograniczono kompetencje prawodawcze monarchy I Rzeczypospolitej na rzecz szlachty. Zakazywała ona królowi wydawania ustaw bez uzyskania zgody szlachty, reprezentowanej przez Senat i izbę poselską; król mógł wydawać samodzielne edykty tylko w sprawach miast królewskich, Żydów, lenn, chłopów w królewszczyznach i w sprawach górniczych. Trzy stany reprezentowane w Sejmie to: posłowie, senatorowie i król. Ustawy wówczas nazywano konstytucjami.

W kompetencjach Sejmu było: uchwalanie konstytucji (ustaw) w sprawach wydatków i dochodów państwa, wielkości podatków, liczebności wojska oraz podejmowanie decyzji o wojnie, przymierzach politycznych i sojuszach wojskowych. Sejm był zwoływany przez króla, a w okresie bezkrólewia (interregnum) przez prymasa-interrexa.

Sejmy były:

  • zwyczajne, które zbierały się co 2 lata na okres 6 tygodni;
  • nadzwyczajne, które mogły być zwołane w dowolnym terminie na okres 2 tygodni.

Do czasu zawarcia unii lubelskiej w 1569 i utworzenia wspólnego polsko-litewskiego sejmu jego sesje odbywały się w Piotrkowie, Krakowie, Bydgoszczy, Radomiu, Sandomierzu (sejmik generalny przy osobie króla), Lublinie, Parczewie i w Warszawie. Później w Warszawie a co trzecia sesja w Grodnie, choć zdarzały się wyjątki[2].

W XVII w. Rzeczpospolita przeżywała kryzys. Jednym z jego objawów, choć na pewno nie główną przyczyną, było częste zrywanie sejmu za pomocą liberum veto.

Próby zażegnania kryzysu podjął się Sejm Czteroletni z 1791 roku, który uchwalił Konstytucję 3 maja. Próba nie powiodła się, a wręcz przeciwnie – zakończyła się ostatecznym upadkiem Rzeczypospolitej.

W XIX w. pewną rolę odegrały Sejmy Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego, Sejm Wielkiego Księstwa Poznańskiego oraz Sejm Krajowy w Galicji.

W 1918 przedstawiciele Polaków żyjących w Niemczech zebrali się na Polskim Sejmie Dzielnicowym w Poznaniu.

W okresie międzywojennym po odzyskaniu niepodległości przez Polskę zwołano jednoizbowy Sejm Ustawodawczy, którego zadaniem było uchwalenie tzw. Małej Konstytucji, która wprowadziła ustrój republikański i system rządów parlamentarnych.

Konstytucja marcowa z 1921 umocniła rolę Sejmu czyniąc z niego (obok Senatu) centralny organ w państwie (tzw. sejmokracja).

Po zamachu majowym, a w szczególności po wejściu w życie konstytucji kwietniowej rola parlamentu zmalała; zwierzchnia władza należała do Prezydenta. W czasie II wojny światowej władze RP na uchodźstwie powołały Radę Narodową Rzeczypospolitej Polskiej, która jako organ mianowany przez prezydenta RP z konieczności przejęła większość funkcji parlamentu. W czasie okupacji rolę tę w kraju pełniła Rada Jedności Narodowej.

Po wojnie, w znajdującej się pod kontrolą Związku Radzieckiego Polsce Ludowej powstał parlament jednoizbowy, o roli fasadowej wobec rządzącej PZPR.

W czerwcu 1989 odbyły się wybory do dwuizbowego Sejmu kontraktowego. Porozumienia Okrągłego Stołu zapewniły automatycznie większość kandydatom PZPR i jej koalicjantom (tylko wybory do Senatu nie miały tych ograniczeń). Następne wybory w latach 1991 i 1993 przeprowadzono już na podstawie demokratycznych ordynacji. Zgodnie z art. 95 Konstytucji, Sejm i Senat są organami państwa w zakresie władzy ustawodawczej.

Pierwszy sejm w Łęczycy w 1182, wg Jana Matejki
Polski sejm uchwala Konstytucję 3 maja
Sejm polski za panowania Zygmunta III Wazy 1622.
Sejm polski za panowania Augusta II Mocnego (Sejm koronacyjny) 1698.
Dyariusz sejmu ordynaryjnego z lat 1788-1792
Uchwała Sejmu o detronizacji Mikołaja I w 1831 roku

Organy Sejmu

Kadencja Sejmu

Początek i długość kadencji

Kadencja Sejmu trwa 4 lata od dnia zebrania się nowo wybranego parlamentu do dnia poprzedzającego zebranie się następnego parlamentu.

Wybory zarządza Prezydent i wyznacza ich datę:

Pierwsze posiedzenie parlamentu zwołuje Prezydent:

  • w 30 dni od daty wyborów (w normalnym trybie),
  • w 15 dni od daty wyborów (w przypadku skrócenia kadencji parlamentu).

Zakończenie kadencji Sejmu

Funkcje i uprawnienia Sejmu

 Osobny artykuł: Funkcje sejmu.

Funkcja ustrojodawcza (ustawodawcza)

Funkcja kreacyjna

Funkcja kontrolna

  • wotum nieufności wobec rządu lub konkretnego ministra
  • absolutorium budżetowe
  • zapytanie poselskie i interpelacje skierowane do członków rządu, prezesa NIK lub NBP (osoby, do których skierowane są zapytania i interpelacje mają 21 dni na odpowiedź)
  • kontrola nad działalnością samorządu terytorialnego (art. 171 Konstytucji):
    • kontrola pośrednia – wykonywanie nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego przez Prezesa Rady Ministrów,
    • kontrola bezpośrednia, gdy na wniosek Prezesa Rady Ministrów Sejm ocenia, czy organ stanowiący samorządu terytorialnego "rażąco narusza Konstytucję lub ustawy".


Wspólne posiedzenia Sejmu i Senatu

Wspólne posiedzenia Sejmu i Senatu, zwane również zgromadzeniem posłów i senatorów. Zwoływane są przez marszałków obu izb w szczególnych okolicznościach. Nie przysługują im kompetencje konstytucyjne Zgromadzenia Narodowego.

Niektóre posiedzenia:

  1. 11 czerwca 1999 – celem wysłuchania przemówienia papieża Jana Pawła II,
  2. 2000 – celem wysłuchania przemówienia prezydenta Francji Jacques'a Chiraca,
  3. 6 kwietnia 2005 – celem uczczenia pamięci papieża Jana Pawła II,
  4. 28 maja 2008 – celem wysłuchania przemówienia prezydenta Francji Nicolasa Sarkozy'ego,
  5. 13 kwietnia 2010 – celem uczczenia pamięci ofiar katastrofy polskiego Tu-154 w Smoleńsku.
  6. 1 lipca 2011 – celem uczczenia przejęcia przez Polskę prezydencji w Unii Europejskiej, podczas tego posiedzenia po raz pierwszy na sali obrad zawisła flaga Unii Europejskiejpotrzebne źródło.

Budynki sejmowe

 Osobny artykuł: Kompleks budynków Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej.

Obrady Sejmu odbywają się w wybudowanym w latach 1925-1928 i rozbudowanym w latach 1949-1952 kompleksie sejmowym znajdującym się w Warszawie przy ulicy Wiejskiej.

  • Współczesny budynek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej

  • Sala obrad Sejmu, w oddali widoczny krzyż sejmowy

  • Sala obrad poza posiedzeniem

Przypisy

  1. ↑ Herby rycerstwa polskiego; Bartosz Paprocki; 1548 cytat: Gracus w Gnieźnie na sejmie zgodnie od wszystkich obrany, którego niektóre uistorye opowiedają jednego; być z tych dwunaści wojewód, pisze Wapowski iż panował w roku 700 po narodzeniu na świat Zbawiciela naszego. Ten, jako o nim historye świadczą, nie z chęcią, ale za przymuszeniem wszystkich przyjął na się tę pracę i urząd wielki,... url str 14
  2. ↑ Władysław Konopczyński Chronologia sejmów polskich 1493-1793, passim
  3. ↑ Art. 154. i art. 161. Konstytucji RP (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483)

Bibliografia

Zobacz też

 Ilustracje i media  w Wikimedia Commons
 Definicje słownikowe  w Wikisłowniku

Linki zewnętrzne

Na mapach: 52°13′31″N 21°01′41″E / 52.22528, 21.02806